Kübaj ve kazı-dolgu hesabı: drone ile hacim nasıl hesaplanır?

Kübaj hesabı nedir

Hacim, iki yüzey arasındaki boşluktur. Kazıda bu yüzeyler kazı öncesi arazi ile kazı sonrası arazidir. Dolguda dolgu öncesi zemin ile dolgu sonrası yüzeydir. Stok yığınında ise yığının tabanı ile üst yüzeyidir. Kübaj hesabının doğruluğu, bu iki yüzeyin ne kadar doğru ölçüldüğüne bağlıdır.

Kazı-dolgu hesabı nasıl yapılır

İlk yüzey, kazı veya proje öncesinde ölçülmüş arazidir. Proje hesabında bu yüzey, tasarım kotlarıyla tanımlanmış proje yüzeyi de olabilir. İkinci yüzey son durumdur. İki yüzey aynı koordinat sisteminde üst üste konur. Son durumun ilk durumdan yüksek olduğu yerler dolgu, alçak olduğu yerler kazı olarak hesaplanır. Sonuç kazı ve dolgu miktarları ayrı ayrı gösterilerek raporlanır.

Yöntemler: en kesit ve yüzey karşılaştırma

• En kesit (ortalama alan) yöntemi: Güzergâh boyunca belirli aralıklarla kesitler alınır. İki kesit arasındaki hacim, kesit alanlarının ortalamasıyla hesaplanır. Yol ve kanal gibi uzun işlerde yaygındır. Kesit aralığı büyüdükçe iki kesit arasındaki çukur ve tümsekler hesaba girmez.
• Yüzey karşılaştırma (TIN veya grid) yöntemi: İki yüzey alanın tamamında nokta nokta karşılaştırılır. Kesit arasında kaçan hacim olmaz. Düzensiz şekilli kazılarda ve stok yığınlarında daha doğru sonuç verir.

Drone ile üretilen yüzey modeli milyonlarca noktadan oluştuğu için yüzey karşılaştırma yöntemine doğal olarak uygundur. Hak edişte kesit raporu isteniyorsa kesitler aynı modelden, istenen aralıkla çıkarılır. İki yöntemin sonucu yan yana verilebilir.

Stok yığını hacmi

Stok hacminde en kritik konu tabanın nasıl tanımlandığıdır. Yığın düz beton bir zemin üzerindeyse taban, yığın ayağından ölçülen noktalardan üçgenlenir. Yığın eğimli veya düzensiz bir zemin üzerindeyse, yığın gelmeden önce ölçülmüş zemin yüzeyi kullanılır. Düz bir taban kabul etmek, eğimli zeminde büyük hataya yol açar.

Hacmi tona çevirmek için malzemenin yoğunluğu gerekir. Yoğunluk sizin verdiğiniz veya laboratuvarda belirlenen değerle uygulanır ve raporda açıkça yazılır.

Doğruluğu ne belirler

• Düşey doğruluk: Hacim hatası, yaklaşık olarak alan ile kot hatasının çarpımıdır. Örneğin 1 hektarlık (10.000 m²) bir alanda tüm yüzeyde 2 cm’lik sistematik bir kot hatası, 200 m³ hacim farkı demektir. Bu yüzden yer kontrol noktalarıyla düşey doğruluğu sağlamak önemlidir.
• Aynı koordinat altyapısı: İlk ve son ölçüm aynı koordinat sistemine ve mümkünse aynı yer kontrol noktası ağına bağlanmalıdır. Aksi hâlde iki ölçüm arasındaki sistematik fark hacim sanılır.
• Ayıklama: İş makineleri, araçlar, bitki örtüsü ve su birikintileri yüzeyden ayıklanır.
• Sınır: Hacmin hesaplandığı alanın sınırı açıkça çizilir ve rapora eklenir.

Drone ile hacim ölçümü nerelerde kullanılır

• İnşaat ve şantiye: hafriyat hak edişi, dolgu kontrolü
• Madencilik: taş ocağı üretim takibi, stok sayımı, döküm sahası
• Agrega, kömür ve benzeri stok alanlarında dönemsel sayım
• Gölet, kanal ve hendek kazıları

Teslim içeriği ve formatlar için hafriyat ve hacim hesabı çıktı sayfasına bakabilirsiniz.

Diğer rehberler